Zarys historii Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego

Piotr Skłodowski, Józef Chojnicki

(Streszczenie referatu wygłoszonego na 27. Kongresie PTG w Warszawie, 2007 r.)

Założycielami Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego byli: prof. Feliks Terlikowski (Uniwersytet Poznański), prof. Jan Włodek (Uniwersytet Jagielloński) i dr Tadeusz Mieczyński (Państwowy Instytut Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach). Pierwsze Walne Zgromadzenie w 1937 roku zatwierdziło statut Towarzystwa, określiło główne kierunki jego działania oraz wybrało prof. F. Terlikowskiego pierwszym prezesem Towarzystwa, który pełnił tą funkcję do 1946 roku. Kolejnymi prezesami Towarzystwa byli: Arkadiusz Musierowicz (1947-49), Marian Górski (1949-61), Lucjan Królikowski (1962-87), Stanisław Moskal (1987-95), Piotr Skłodowski (1995-).

Prace Towarzystwa reaktywowano w 1946 roku. W latach 1946-1950 powstają Oddziały Towarzystwa w Krakowie, Lublinie, Bydgoszczy-Poznaniu i Puławach, a w latach 1953-1955 w Wrocławiu, Olsztynie, Warszawie i Szczecinie. Prócz działającej stale Komisji Klasyfikacji i Nomenkulatury Gleb i Komisji Ujednolicania Metod Badania Żyzności Gleb powoływane są zespoły w celu wykonywania określonych zadań. W tym okresie organizowane są zjazdy i konferencje terenowe oraz prowadzene badania w zakresie gleboznawstwa, ochrony i racjonalnego gospodarowania gruntami. W programie prac zaprojektowano ujednolicenie najważniejszych metod badawczo-laboratoryjnych i terenowych w gleboznawstwie i chemii rolnej, ujednolicenie słownictwa i nomenkulatury gleboznawczej, kartografii gleb, zasad ochrony gleb.

Duże zasługi w rozwój Towarzystwa położył prof. M. Górski pełniący funkcję jego prezesa w latach 1949-1961. W tym okresie zaczęły wychodzić w 1950 roku Roczniki Gleboznawcze oraz w 1955 roku pismo referatowe Przegląd Naukowej Literatury Rolniczej i Leśnej. Był On inicjatorem utworzenia wojewódzkich stacji chemiczno-rolniczych w Polsce oraz niestrudzonym popularyzatorem wiedzy rolniczej i autorem wielu publikacji naukowych. W tym czasie prowadzone są również na dużą skalę prace kartograficzne. W latach 1949-1950 na zlecenie ministra rolnictwa gleboznawcy całej Polski pod redakcją prof. J. Tomaszewskiego opracowali mapę gleb Polski w skali 1:1 000 000, a następnie w latach 1951-1960 pod redakcją prof. A. Musierowicza mapę gleb Polski w skali 1:300 000. W 1954 roku utworzono, liczący około 25 osób, Komitet Gleboznawstwa i Chemii Rolnej przy V Wydziale Nauk Rolniczych i Leśnych PAN, którego przewodniczącym został prof. A. Musierowicz. Do 1961 roku Walne Zebrania Delegatów połączone ze zjazdami naukowymi Towarzystwa odbywały się corocznie lub co dwa lata. Zjazdy naukowe organizowane były w różnych częściach Polski przez kolejne Oddziały Towarzystwa.

Po śmierci prof. M. Górskiego w 1961 roku prezesem Towarzystwa został prof. L. Królikowski. Na kształt i działalność Towarzystwa znaczący wpływ wywarła osobowość prof. L. Królikowskiego, pełniącego funkcję prezesa Zarządu Głównego w latach 1961-1987. Dzięki swej zapobiegliwości i pracowitości przyczynił się do jego szerokiego rozwoju i postawił je w rzędzie najbardziej znanych towarzystw naukowych w Polsce. Towarzystwo przed wojną liczyło 44 członków, w latach 1955-1960 ponad 400, a w latach siedemdziesiątych ponad 1000 członków. W latach 1961 - 1969 powołano Oddziały Towarzystwa w Łodzi, Gdańsku, Bydgoszczy, Koszlinie, Białymstoku, Katowicach, a w latach 1979-1980 dwa następne w Siedlcach i Zielonej Górze. W roku 1960 Towarzystwo - dzięki usilnym staraniom prof. L. Królikowskiego - uzyskało własny lokal z telefonem przy ul. Wiśniowej 61. Członkowie Towarzystwa brali aktywny udział w VIII Kongresie Międzynarodowego Towarzystwa Gleboznawczego w Bukareszcie, w 1964 roku. Komisja V (Genezy, Klasyfikacji i Kartografii Gleb) zorganizowała zjazdy naukowe pod hasłami: „Geneza i typologia gleb Polski środkowej” w 1970 roku oraz „Rola Sławomira Miklaszewskiego w rozwoju nauki o glebie” w 1974 roku z licznym z udziałem gości z Francji, CSRS, NRD, Rumunii, Węgier i ZSRR

W 1974 roku ukazała się Systematyka Gleb Polski, opracowana przez 12-osobowy zespół Komisji V, jako osobny zeszyt Roczników Gleboznawczych. W 1976 roku wydano Pięciojęzyczny słownik gleboznawczy pod red. T. Komornickiego, zawierający 1428 haseł z odpowiednikami angielskimi, francuskimi, niemieckimi i rosyjskimi, a w 1986 roku wydano Album Gleb Polski pod red. prof. L. Królikowskiego. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych akywną działalność prowadziło 7 Komisji Naukowych i 28 Zespołów Roboczych Towarzystwa. W 1986 roku odbył się XIII Kongres Międzynarodowego Towarzystwa Gleboznawczego w Hamburgu. Wzięła w nim udział 24 osobowa grupa gleboznawców z Polski pod przewodnictwem wiceprezesa PTG prof. S. Moskala, która zaprezentowała 7 referatów i 17 posterów.

Po śmierci prof. L. Królikowskiego w 1987 roku prezesem Towarzystwa został wybrany prof. S. Moskal, który pełnił tę funkcję do roku 1995. W 1988 roku odbył się Zjazd Jubileuszowy 50 - lecia Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego w Warszawie. Z tej okazji drugi zeszyt 24 tomu Roczników Gleboznawczych poświęcono historii Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego, polskiego gleboznawstwa i chemii rolnej, natomiast w następnym roku ukazało się czwarte wydanie Systematyki gleb Polski, opracowane przez 17-osobowy zespół Komisji V jako osobny zeszyt Roczników.

Od 1995 roku prezesem Towarzystwa jest prof. P. Skłodowski. W 1999 roku w Lublinie odbył się 25 Kongres Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego wraz z Międzynarodową Konferencją Naukową pod hasłem Rola gleb w funkcjonowaniu ekosystemów. W Kongresie wzięło udział 373 uczestników krajowych i 43 zagranicznych z 19 krajów. W latach 1995-2007 nastąpił znaczny rozwój współpracy Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego z Towarzystwami Gleboznawczymi innych krajów. W roku 2001 Towarzystwo podpisało umowę o współpracy z Towarzystwami Gleboznawczymi Rosji i Litwy, w 2002 roku z Amerykańskim i Tureckim, a w 2005 z Ukraińskim Towarzystwem Gleboznawczym. Natomiast wcześniej, bo już w roku 1996 nasze Towarzystwo podpisało umowę o współpracy z Niemieckim Towarzystwem Gleboznawczym. Współpraca między Towarzystwami w ramach umów dotyczy głównie: wzajemnej wymiany materiałów naukowych i informacji o konferencjach naukowych, szkoleniach, warsztatach roboczych, udziału przedstawicieli Towarzystw w krajowych Kongresach Gleboznawczych, organizowania wspólnych konferencji naukowych i seminariów. Zwykle około 20 polskich gleboznawców bierze aktywny udział w kolejnych Kongresach Międzynarodowego Towarzystwa Gleboznawczego (obecnie IUSS). W 2003 roku w Krakowie odbył się 26 Kongres Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego wraz z Międzynarodową Konferencją Naukową. Wzięło w nim udział 300 uczestników krajowych i 30 zagranicznych.

Wraz ze zmianą warunków finansowania badań naukowych w roku 1990 drastycznie spadły dochody Towarzystwa, szczególnie z wykonywanych ekspertyz i analiz, co spowodowało osłabienie działalności Komisji Naukowych. Obecnie działa tylko Komisja Genezy Klasyfikacji i Kartografii Gleb, natomiast zespoły robocze są powoływane do wykonania konkretnych prac zleconych i ekspertyz. Powołano między innymi zespoły do opracowania: Klasyfikacji gleb leśnych, Siedliskowych podstaw hodowli lasu, Zasad kartowania siedlisk leśnych oraz specjalistycznych badań gleboznawczych dla projektowanych kopalni odkrywkowych w rejonie Konina.

Sugestie dotyczące strony internetowej PTG proszę kierować do Administratora